وبلاگ دانشجویان برق

...:::***WELCOME***:::...

راهنمائ نوشتن یک مقاله علمی(با روىکردی ساده)

 

این مشکل در واقع دغدغه همه کسانی است که می خواهند دست به قلم برده و مطالبی در قالب گزارش، مقاله، کتاب و ... بنویسند و به علل و عوامل زیادی از جمله شیوه های آموزشی مورد استفاده در نظام آموزش و پرورش، خانواده و جامعه، بر می گردد. البته ریشه یابی و کالبد شکافی این مسائل و یافتن راه حل اساسی، مستلزم بررسی دقیق از سوی متخصصان مربوطه است و در این مختصر  نمی گنجد. باید اذعان داشت که تاکنون مطالب نسبتاً زیادی در رابطه با شیوه نوشته مقاله به رشته تحریر در آمده است و هر کدام با رویکرد و دیدگاه خاصی این مسئله را مورد بررسی قرار داده اند. اما از آنجا که هر پدیده ای را می توان از منظر و دیدگاه های مختلف نگریست، نگارنده قصد دارد تا شیوه نوشتن را برای علاقه مندان به شکلی ساده و روان بیان کند تا خواننده بتواند مسائلی را که به ذهنش خطور می کند بدون هیچ گونه دلهره و نگرانی بر روی کاغذ بیاورد.

بدیهی است که نوشتن امری اکتسابی است و از طریق فراگیری برخی فنون اولیه و ممارست و تمرین کافی حاصل می گردد. بنا بر این، ورزیدگی در نوشتن مستلزم داشتن پشتکار و تمرین زیاد است. گاهی اوقات پیش می آید که یک اندیشه خوب و بدیع به ذهن خطور می کند اما نمی توان آن افکار را در قالب کلمات بر روی کاغذ آورد. این مسئله برای همه ما کما بیش اتفاق افتاده و مختص گروه یا قشر خاصی نیست و متأسفانه اغلب باعث دلسردی و گاهی منجر به دست کشیدن از نوشتن برای همیشه یا مدتی طولانی می گردد. راه حل چنین مشکلی کنار گذاشتن ترس از نوشتن است. به منظور وارد شدن به بحث اصلی شاید بد نباشد تا در اینجا این سئوال را مطرح کنیم که چرا باید بنویسیم ونوشتن چه ارزشی دارد؟ 

مسلماً هر کس برای پاسخ به این سئوال،دلایلی را ذکر خواهد کرد که در مجموع مهمترین آنها را می توان اینگونه بر شمرد:

1-      بیان مسائل و مشکلات موجود

2-      انتقال مهارت و دانش خود به دیگران

3-      به جا ماندن اثر و اندیشه

4-      نزدیک شدن اندیشه و عمل

5-      ورزیدگی در نگارش

6-      مطرح کردن و شناساندن توانایی های خود به دیگران در محیط کار و جامعه

7-      صیقل خوردن دانسته های ذهنی و رفع نواقص آن

8-      رشد ایده های نو و ایجاد انگیزه پژوهش بیشتر در آن زمینه

9-      رشد و گسترش آگاهی های انسان (فتاحی، 1384)

پیشنیاز نوشتن

 نوشتن نیاز به مقدماتی دارد، و برای شروع کار باید برخی نکات و پیشنیازها را رعایت کرد. اصولاً خلق یک اثر خوب به خصوص اگر قرار باشد در قالب مقاله، کتاب، پایان نامه و ... باشد، نیاز به سرمایه گذاری اولیه و برنامه ریزی دقیق دارد تا محصولی ارزشمند و قابل رقابت تولید شود. مهمترین سرمایه برای نوشتن، داشتن مطالعه کافی و برخورداری از دانش لازم در حوزه موضوعی مورد علاقه است. برای نوشتن مقاله به دو صورت می توان عمل کرد. یک روش این است که بخواهیم ابتدا در یک حوزه موضوعی تحقیق کنیم و بر اساس نتایج و    یافته های تحقیق مقاله بنویسیم و دیگر این که مستقیماً موضوع یا مقوله ای را به قصد تهیه مقاله انتخاب کنیم و در آن زمینه شروع به نوشتن کنیم. برای نوشتن مقاله به این روش  می توان با مطالعه منابع دایره المعارفی شروع کرد. سپس با جستجو در پایگاههای اطلاعاتی، اینترنت و استفاده از کتابشناسی ها، می توان کتاب های تخصصی و منابع اطلاعاتی دیگر از قبیل مقاله، پایان نامه و ... را شناسایی و گردآوری کرد. پس از گردآوری منابع اطلاعاتی، ابتدا سر فصل ها مندرجات آنها مرور شود. پس از آن بخش های مهم و مرتبط به دقت مورد مطالعه قرار گرفته و از نکات مهم یادداشت برداری شود (فتاحی،1384)

انواع مقاله

 

مقالات را از چند دیدگاه می توان دسته بندی کرد. یکی از این دسته بندی ها بر اساس محتوای مطالعات مقاله می باشد که از این منظر مقالات به چهار نوع تحقیقی، تحلیلی، مروری و گرد آوری تقسیم می شوند:

1.      مقاله تحقیقی(پژوهشی): بر گرفته از تحقیقی است که به تازگی پایان یافته است و چون متکی بر یافته های تحقیقاتی است، گزارش تحقیق نیز به آن گفته می شود.

2.      مقاله تحلیلی: این نوع مقاله که به نام مقاله نظری نیز شناخته می شود، مقاله ای است که مؤلف با استفاده از منابع پژوهشی پیشین، نظریه خاصی را در حوزه کار خود مطرح می نماید. در این نوع مقاله نویسنده ممکن است نظریه های قبلی را گسترش دهد.، آنها را با استفاده از شواهد استحکام بخشد، آنها را به شکل دیگری بیان کند یا آنها را مورد تأمل و تردید قرار دهد.

3.      مقاله مروری: این مقاله به تحلیل کلان و ارزیابی انتقادی نوشته هایی می پردازد که قبلاً منتشر شده است. مؤلف مقاله مروری از طریق مقوله بندی، یکپارچه سازی، و ارزشیابی متون منتشر شده پیشین، سیر پیشرفت پژوهش های جاری را در جهت روشن ساختن مسئله ای مشخص دنبال می کند.

4.      مقاله گرد آوری: این نوع مقاله صرفاً به گرد آوری و انعکاس دیدگاههای مختلف مندرج در نوشته های مرتبط با موضوعی خاص می پردازد و در واقع کار تازه ای را عرضه نمی کند. تفاوت آن با مقاله تحلیلی این است که به ارائه نظریه جدیدی متهی   نمی شود. همچنین مقاله گردآوری با مقاله مروری نیز متفاوت است چرا که مقاله گردآوری لزوماً به سنجش و ارزیابی کلیه آثار قبلی نمی پردازد.

البته علاوه برچهار مورد ذکر شده، گونه های دیگری از نوشته ها وجود دارند که از فراوانی کمتری برخوردارند: نظیر یادداشت های انتقادی، نقد و بررسی، گزارش کوتاه و ... که برای پرهیز از اطاله کلام از توضیح آنها خودداری می شود(حری، 1380).

با توجه به اینکه نوشته حاضر بیشتر بر مقاله تحقیقی تأکید دارد، لازم است ابتدا اجزاء مقاله تحقیقی مورد بحث و بررسی قرار گیرد و در ادامه به شیوه نوشتن این گونه مقاله ها بپردازیم.

اجزاء مقاله 

عنوان

 

عنوان هر اثر جلوه ای از هویت آن اثر است، خواه اثر هنری باشد یا علمی. عنوان فشرده ای منضبط از مطالب متن است (حری،1380). عنوان باید مختصر، گویا و جذاب باشد تا بتواند علاوه بر ایجاد انگیزه مطالعه در خواننده، او را در انتخاب مقاله مورد نیازش راهنمایی کند.

 

چکیده

چکیده خلاصه کوتاهی از مقاله همراه با نکات اصلی متن مقاله است و به گونه ای تنظیم    می شود که خواننده را در تصمیم گیری برای مراجعه یا عدم مراجعه به اصل مقاله قادرمی سازد. محتوای چکیده حاوی مطالبی است که نویسنده مقاله بر آنها تأکید ورزیده است. طول چکیده معمولاً تابع نوع مقاله در دست چکیده نویسی است (نشاط، ج1).

 

مقدمه

مقدمه سر آغاز هر مطلب یا مبحث است و با اشاره به مسائل و مشکلات موجود در آن زمینه، یافته های قبلی درباره موضوع مورد بحث را به اختصار شرح می دهد و در پایان به ارائه راه حل می پردازد. در واقع پیوند میان نویسنده و خواننده از طریق مقدمه صورت می گیرد و ضروری است که روان و جذاب باشد (ابوالحسنی، 1381).

 

متن اصلی

متن یا بدنه اصلی مقاله شامل اهداف، روش کار، پیشینه پژوهش، محدودیت ها و نارسایی ها، یافته ها و نتیجه گیری است. بنابر این باید پیام اصلی نویسنده را به طور مفصل بیان کند به نحوی که خواننده با مطالعه آن بتواند نتیجه مورد انتظار را دریافت نماید. معمولاً پس از بدنه اصلی مقاله، یعنی در پایان مقاله یا تحقیق از کسانی که در تهیه نوشته یا تحقیق به او کمک کرده اند تشکر و قدردانی می کند. آخرین بخش مقاله فهرست مآخذ می باشد.

 

شیوه نوشتن مقاله

برای نوشتن مقاله، باید مراحل و اقداماتی به صورت گام به گام طی کنیم که در اینجا به بررسی آنها می پردازیم:

1-      مشخص کردن موضوع کلی.

داشتن انگیزه لازم برای یافتن موضوع مناسب و توجه به نیازهای جامعه از مسائل مهم در این مرحله است.

2-      بررسی و تحلیل موضوع به لحاظ ارزشمندی و امکان پذیری.

برای ارزشیابی و امکان پذیر بودن نگارش مقاله می توان چند سئوال طرح کرد:

موضوع مقاله تا چه اندازه ارزشمند و بدیع است؟ از چه جنبه ای و برای چه کسانی مفید خواهد بود؟ آیا تهیه چنین مقاله ای امکان پذیر است و موانع و مشکلات احتمالی انجام کار کدام است؟ در صورتی که بتوانیم برای این پرسش ها پاسخی مناسب بیابیم، طبیعتاً مراحل نوشتن آسانتر خواهد بود.

3-      طرح ریزی مقدماتی و تدوین ساختار کلی

تهیه فهرست مقدماتی مطالب، تهیه عنوان بخش های اصلی و فرعی، توجه به هدف و طیف مخاطبان، هماهنگی بین ساختار و نوع مقاله و مشورت با افراد صاحب نظر از مواردی است که در این مرحله باید در نظر گرفته شود.

4-      تعیین برنامه زمانی برای انجام کار( مدیریت زمان)

زمانبندی مناسب و انجام مرحله به مرحله کارها از مسائلی است که تهیه و تدوین مقاله را در مدت زمان از پیش تعیین شده امکان پذیر می سازد.

5-      جستجو برای یافتن منابع اطلاعاتی پایه

منابع اطلاعاتی پایه شامل دایره المعارف های موضوعی، خلاصه مقالات و ... است.

6-      جستجو برای یافتن اطلاعات مرتبط( تهیه کتابشناسی مقدماتی)

پس از مطالعه و بررسی منابع پایه، با استفاده از برگه دان کتابخانه و یا از طریق جستجو در شبکه های اطلاعاتی( اینترنت) می توان کتابشناسی اولیه را تهیه و منابع اطلاعاتی تخصصی را شناسایی و گرد آوری کرد.

7-      مطالعه منابع اطلاعاتی مهم و مرتبط برای محدود و مشخص کردن موضوع و رویکرد مقاله. 

با مطالعه منابع اطلاعاتی اصلی و کلیدی می توان دامنه موضوعی را مشخص کرد. علاوه بر این اعتبار و غنای مقاله بستگی به منابعی دارد که مورد استفاده قرار می گیرد.

8-      مطالعه عمیق منابع گرد آوری شده و یادداشت برداری هدفمند

9-      مرتب کردن یاد داشت ها بر اساس فهرست مطالب و بازنگری و پالایش آنها

10-  نوشتن متن مقاله(نسخه اولیه)

بهتر است نوشتن مقاله با مطالب ساده تر شروع و از پرنویسی و اطاله کلام خود داری شود. توجه به هدف، ساختار و مخاطب و رعایت انسجام و پیوند منطقی میان بخش ها وپاراگراف ها و رعایت آیین نگارش صحیح از نکات مهمی است که نویسنده مقاله باید به آن توجه کند.

11-  مرور متن اولیه و اصلاح آن (تهیه نسخه دوم)

بسیاری از صاحب نظران پیشنهاد می کنند که پس از آماده شده نسخه اولیه، یک یا چند روز مقاله را کنار بگذاریم و پس از آن به بررسی و مرور مقاله بپردازیم. هنگام بررسی مقاله باید جملات و پارگراف های غیر ضروری حذف شوند و نکات مهم مقاله در مقایسه با مقالات دیگر برجسته شود. توالی و ترتیب مطالب به درستی کنترل شود.

12-  مشورت با افراد متخصص و صاحب نظر و اصلاح نهایی مقاله

13-  تهیه و تدوین چکیده، کلید واژه، مقدمه و فهرست مآخذ و در پایان تهیه نسخه نهایی مقاله

نکته قابل تأمل در این مورد این است که تمام موارد ذکر شده در این بند باید پس از اتمام نوشتن متن اصلی صورت گیرد، و در واقع چکیده برگرفته از کل متن است، و مقدمه بر اساس متن نوشته شده تهیه می گردد، در حالی که گاهی اوقات برخی افراد در پاسخ به فراخوان مقالات سمینارها و کنفرانس ها ابتدا چکیده یا خلاصه مقاله خود را تهیه و ارسال می کنند و اگر چکیده مقاله مورد قبول برگزار کنندگان واقع شد اقدام به تهیه متن کامل مقاله  می کنند که این کار مسلماً به ساختار و محتوای مقاله لطمه خواهد زد. هنچنین در خصوص فهرست مآخذ باید توجه داشت که یکی از اصول اخلاقی و مهم در نگارش، استناد به منابع و مآخذی است که در حین کار مورد استفاده قرار می گیرد. استناد و ذکر منابع مورد استفاده علاوه بر ارج نهادن به آثار دیگران، باعث افزایش اعتبار و ارزش اثر خواهد شد.

14-  انتخاب مجله مناسب و ارسال مقاله برای چاپ و انتشار آن (فتاحی،1384) 

توجه به سابقه، درجه اعتبار (علمی- پژوهشی، ترویجی و ...) و خط مشی مجله (گرایش موضوعی)، مدت زمان انتظار برای چاپ مقاله، از نکاتی است که هنگام انتخاب مجله باید مد نظر گرفته شود.

 

معیار های کنترل طرح و ساختار اولیه مقاله 

اگر بخواهیم بر اساس پژوهشی که در حوزه موضوعی مورد علاقه خود انجام داده ایم، مقاله بنویسیم، می توانیم با طرح چند سئوال به ارزیابی طرح و ساختار اولیه مقاله بپردازیم.

-        دلیل انجم تحقیق چه بود؟

-        چه فرضیه هایی مورد آزمایش قرار گرفتند و چه نتایجی به دست آمد؟

-        چه روش هایی مورد استفاده قرار گرفت و اطلاعات چگونه جمع آوری شد؟

-        چه پیشنهادهایی برای انجام این گونه پژوهش ها در آینده وجود دارد؟

مسلماً هر نویسنده ای به قصد چاپ و نشر مقاله ای در مجلات معتبر دست به قلم برده و مطلبی را می نویسد. از طرف دیگر هر مجله ای با توجه به خط مشی خود، کیفیت و محتوای مقالات دریافت شده را مورد بررسی و ارزشیابی قرار می دهد.

بنابر این بهتر است پرسش هایی که از طرف داوران مجله برای ارزیابی مقاله مطرح می شوند، پیشاپیش از سوی نویسنده مطرح و به آنها پاسخ مناسب داده شود. این روش علاوه بر صیقل خوردن مقاله باعث می شود تا نارسایی های احتمالی آن بر طرف شده و از استحکام لازم برخوردار گردد.

 

کلام آخر

 

برای نوشتن باید از همین امروز شروع کرد.بنویسید، بنویسید، اصلاح کنید و باز بنویسیید و اصلاح کنید تا ترس از نوشتن از بین رفته و به مرحله ورزیدگی برسید. هیچ وقت انتظار نداشته باشید که بدون تمرین عملی، اولین نوشته شما بی عیب و نقص از کار درآید و مطمئن باشید نویسندگان سرشناسی که امروز با آثار ارزشمند آنها آشنا هستیم نیز این مراحل را گام به گام سپری کرده اند. بنابر این اگر می خواهید در این راه موفقیتی کسب نمایید، بدون هیچ وقفه و تردیدی از همین حالا قلم را بردارید و شروع به نوشتن کنید. سخن آخر اینکه بنویسید، بنویسید، اصلاح کنید و باز بنویسید.

  

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم آذر 1389ساعت 0:20  توسط مهرزاد طاهری  |